Ŋuɖoɖo ƒe axa ɖe sia ɖe kpe kadodo siwo yi eƒe nyati ƒe dzɔtsoƒewo gbɔ, ale be nàte ŋu axlẽ xexlẽmewo le afi si wotso. Habɔbɔ siwo quiz la doa kadodo ɖo kpli la dometɔ enyi le ete.
IPCC AR6
Dɔwɔha I, II & III
IPCC ƒe Nudzodzro ƒe Nyatakaka Adelia (2021–2023) nye nudzodzro si ŋu wotsɔa ɖe le yamenɔnɔme ŋuti nunya, eƒe ŋusẽkpɔɖeamedziwo kple gasɖeɖe dzi ɖeɖe kpɔtɔ ŋu. Quiz la doa kadodo ɖe eƒe Synthesis Report kple eƒe ta siwo ku ɖe mɔzɔzɔ, agbledede kple anyigba zazã, xɔwo kple yamenɔnɔme ŋuti dɔwɔɖoɖowo ŋu.
IPCC (2023). AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023.
NASA Climate Change
Anyigba ƒe Agbe Dzesi Veviwo
NASA ƒe axa siwo ku ɖe yamenɔnɔme ƒe tɔtrɔ ŋu kpɔa carbon dioxide, xexeame ƒe dzoxɔxɔ, atsiaƒu ƒe kɔkɔme kple tsikpe ŋu to satellite kple anyigba dzi dzidzewo dzi. Wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso yamenɔnɔme ŋuti nunya ƒe nyabiasewo me.
NASA Science. "Climate Change". science.nasa.gov/climate-change.
International Energy Agency
Ŋusẽ, gasɖeɖe, mɔ̃ɖaŋununya
IEA ƒe nudzodzro siwo ku ɖe mɔzɔzɔ, xɔwo, heat pump, data centre kple video siwo wokpɔna le internet dzi (streaming) ŋu la, wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso nyabiase siwo ku ɖe nyati mawo ŋu me.
IEA (2022). The Future of Heat Pumps.
Our World in Data
Yamenɔnɔme & ŋusẽ ŋuti nyatakaka siwo le ʋuʋu
Our World in Data ƒe axa siwo ku ɖe nuɖuɖu kple mɔzɔzɔ ƒe carbon afɔdzi, CO₂ kple gas siwo naa anyigba xɔa dzo (greenhouse gas) ɖeɖe ɖe yame, kple tsi zazã ŋu la, wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso nuɖuɖu, mɔzɔzɔ, tsi kple carbon akɔntabubu ƒe nyabiasewo me.
Ritchie, H., Roser, M. & Rosado, P. (2024). "CO₂ and Greenhouse Gas Emissions". OurWorldInData.org.
FAO
Nuɖuɖu ƒe ɖoɖowo & gasɖeɖe
UN ƒe Nuɖuɖu kple Agbledede Habɔbɔ ƒe dɔ siwo ku ɖe yamenɔnɔme ƒe tɔtrɔ, nuɖuɖu si buna kple nuɖuɖu si wotsɔna ƒua gbe ŋu la, wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso nuɖuɖu ƒe nyabiasewo me.
FAO (2011). "Global food losses and food waste: Extent, causes and prevention".
GHG Protocol
Dɔwɔƒewo ƒe akɔntabubu ƒe dzidzenuwo
GHG Protocol ƒe Corporate Standard kple Scope 3 Standard la, wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso nyabiase siwo ku ɖe dɔwɔƒewo ƒe gasɖeɖe kple carbon akɔntabubu ŋu me.
WRI/WBCSD (2015). The Greenhouse Gas Protocol: Corporate Standard (revised edition).
US EPA
Gasɖeɖe ƒe dzɔtsoƒewo & nugbegblẽwo ŋuti nyatakakawo
US Environmental Protection Agency ƒe axa siwo ku ɖe gas siwo naa anyigba xɔa dzo, nugbegblẽwo kple wo gbugbɔgawɔ, compost kple tsi ŋu dzɔdzɔ ŋu la, wodoa kadodo ɖe wo ŋu tso nugbegblẽwo, tsi, nuƒeƒe kple carbon akɔntabubu ƒe nyabiasewo me.
US EPA. "Overview of Greenhouse Gases". epa.gov/ghgemissions.
NOAA Climate.gov
Yamenɔnɔme ŋuti nunya ƒe numeɖeɖe
NOAA ƒe Climate.gov ɖe ale si carbon dioxide sɔ gbɔ le yame kple nu si ta wòle dzidzim ɖe edzi ɖaa la me. Wodoa kadodo ɖe eŋu tso yamenɔnɔme ŋuti nunya ƒe nyabiasewo me.
Lindsey, R. "Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide". NOAA Climate.gov.
Dzɔtsoƒe bubu siwo wodo kadodo ɖe wo ŋu dometɔ aɖewoe nye UNFCCC, ICVCM, ENERGY STAR, fueleconomy.gov kple Ellen MacArthur Foundation.