Utqaylla muyukuna, Sapa P'unchaw Atipanakuy, 13 yachanapi 2,700+ tapuykuna ima; sapa kutichiy qhipataq sut'inchaywan pukyukunaman t'inkikunawan. Amaña watuychu ima chiqaptapuni chaniyuq kasqanta.
Decarbonrqa kikin llamk'aq huñupa iPhonepaq carbono yupi aplicacionninmi. Llapan Carbon Footprint Quizqa qatiq musuqchayninpi chayamunqa.
¿Kaykunamanta mayqintaq sapa kilogramopi aswan hatun carbono yupiyuq?
Huk kutichiyta ñit'iy sut'inchayta rikunaykipaq.
Aychallapaq uywasqa wakakunamanta aychaqa chawpinpi sapa kilogramopi yaqa 99 kg CO₂e-tam paqarichin; khuchi aychaqa yaqa 12-ta, wallpa aychaqa 10-ta, tofutaq 3-ta.
Pukyu: Poore & Nemecek (2018), Our World in Data nisqapi
¿Karu avion phawayqa huk wata carro manejaymanta aswan millaychu? ¿Reciclajechu aswan llasan p'ukuykipi kaqmanta? Quizqa chay hina tapuykunata utqaylla muyukunaman tukuchin, sapa kutichiyta sut'inchan, yachananpaq pukyukunamanpas t'inkin, chhaynapi yupaykunata qam kikiyki qhawarinaykipaq.
Kaykunaqa llapanmi Decarbonrman qatiq musuqchayninpi chayamuq llapan quizpa parten.
Qanchis tapuykuna, sapa p'unchaw llapanpaq kaqlla. Qatinakuq p'unchawkunapi pukllay, qatinakuyniykita wiñachinaykipaq.
Runa, Ayllupaq allin, Wawakuna: sapankanmi hukniray ñawinchay patapaq qillqasqa, 13 yachanapi rakisqa.
Sapa yachanapi allin kutichisqaykikunam rikuchin maypichus allin kanki, maypitaq aswan wiñanayki kanraq.
Bronce, qullqi, quri insigniakuna: qatinakuykunapaq, mana pantasqa muyukunapaq, saywakunapaq, llapan huñukunata pruebasqaykipaqpas.
Sapa allin kutichiypi XP taripay; qanchis patakunata wichay, Malkimanta Pacha Atipaqkama.
Iskay pukllaqkuna huk telefonollapi kutin kutin pukllanku: masiykiwan, taytaykiwan utaq mamaykiwan, yachaywasi masiykiwanpas utqaylla atipanakunaykipaq.
Sapa muyu qhipata, sapa tapuyta yapamanta qhawariy, allin kutichiyninwan sut'inchayninwan ima.
Sapa kutichiymi sut'i simipi sut'inchaywan hamun, yachananpaq iskay utaq kimsa pukyu t'inkikunawan ima.
XP, qatinakuykuna, taripaykuna ima telefonoykipi waqaychasqa kanku. Pukllanaykipaqqa manam cuenta necesitakunchu.
Tukusqa muyuta huk rikch'ay tarjetaman tukuchiy, masiykikunawan rakinakunaykipaq.
Sapa kutichiy pantallam yachananpaq pukyukunaman t'inkin, chhaynapi yupaykunata maymanta hamusqanpi ñawinchanaykipaq. Uraypiqa quizpa t'inkisqan institucionkunamanta pusaqmi kachkan.
IPCCpa Suqta Chaninchay Willakuyninqa (2021–2023) climamanta yachayta, climapa llapchiyninkunata, pisiyachiytawan rikunapaq qhawarina chaninchaymi. Quizqa Huñusqa Willakuyninman, transportemanta, chakra llamk'aymanta allpa llamk'achiymantawan, wasikunamanta, clima kamachiykunamantawan capitulonkunaman t'inkin.
IPCC (2023). AR6 Synthesis Report: Climate Change 2023.
NASApa clima t'ikrakuymanta pankankunaqa satelitekunawan allpapi tupuykunawan carbono dióxidota, pachapa q'uñininta, lamar quchapa sayayninta, chullunkuta ima qatipanku. Climamanta yachay tapuykunamanta t'inkisqa kanku.
NASA Science. "Climate Change". science.nasa.gov/climate-change.
IEApa transportemanta, wasikunamanta, bombas de calormanta, datos centrokunamanta, video streamingmanta ima t'aqwiyninkunaqa chay yachanakunamanta tapuykunamanta t'inkisqa kanku.
IEA (2022). The Future of Heat Pumps.
Our World in Datapa mikhunapa purikuypa yupinmanta, CO₂ invernadero gaskunapa lluqsiyninmanta, yaku llamk'achiymantawan pankankunaqa mikhuna, transporte, yaku, carbono yupay tapuykunamanta t'inkisqa kanku.
Ritchie, H., Roser, M. & Rosado, P. (2024). "CO₂ and Greenhouse Gas Emissions". OurWorldInData.org.
Naciones Unidaspa Mikhunapaq Chakra Llamk'aypaqpas Organizacionninpa clima t'ikrakuymanta, mikhuna chinkaymanta, mikhuna wikch'uymantawan llamk'ayninqa mikhuna tapuykunamanta t'inkisqa.
FAO (2011). "Global food losses and food waste: Extent, causes and prevention".
GHG Protocolpa Corporate Standard nisqan, Scope 3 Standard nisqanpas, empresakunapa gas lluqsichisqanmanta, carbono yupaymanta tapuykunamanta t'inkisqa kanku.
WRI/WBCSD (2015). The Greenhouse Gas Protocol: Corporate Standard (revised edition).
Estados Unidospa Pachamama Amachaq Agenciapa invernadero gaskunamanta, qupamanta reciclajemantawan, compostmanta, yaku waqaychaymantawan pankankunaqa qupa, yaku, rantiy, carbono yupay tapuykunamanta t'inkisqa kanku.
US EPA. "Overview of Greenhouse Gases". epa.gov/ghgemissions.
NOAApa Climate.gov nisqanqa sut'inchan hayk'a carbono dióxido wayra pachapi kasqanta, imaraykutaq wiñallanpuni. Climamanta yachay tapuykunamanta t'inkisqa.
Lindsey, R. "Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide". NOAA Climate.gov.
Huk t'inkisqa pukyukunapas kanmi: UNFCCC, ICVCM, ENERGY STAR, fueleconomy.gov, Ellen MacArthur Foundation ima.
Runa, Ayllu utaq Wawakuna: sapankanmi hukniray ñawinchay patapaq qillqasqa.
Qanchis tapuykuna, ~3 minutupi. Sapa runapaq, huk kutin ch'askiy.
Paqarinnin kutimuy qatinakuyniykita wiñachinaykipaq, XP tarinaykipaq, taripaykunata kichanaykipaq ima.
Uraypi huk simita akllay kay pankata chay simipi ñawinchanaykipaq. Quizpa tapuykunanqa inglés simipim qillqasqa.
Decarbonrqa Carbon Footprint Quizta ruwaq llamk'aqkunapa iPhonepaq carbono yupi aplicacionninmi. iOS 17.6 utaq aswan musuqtam necesitan.
¿Computadorapichu kachkanki? iPhoneykipa camaranwan códigota escaneay, Decarbonrta App Storepi kichanaykipaq.